Disk doldu uyarısı çıkınca ilk refleks genelde aynı oluyor: İndirilenler klasörünü açıp gözle görünen büyük dosyaları silmek. Birkaç gigabayt kazanılıyor, iki hafta sonra aynı uyarı geri geliyor. Çünkü asıl yer kaplayan şeyler çoğu zaman göz önünde durmuyor. Aşağıda, kafanızda muhtemelen dolaşan soruları sırayla ele alıp disk alanı temizleme işini tek seferlik bir panik hareketi olmaktan çıkarmaya çalışacağız.
Boş alan üç ana kaynaktan sessizce eriyor:
Buna bir de "sanal bellek ve hazırda bekletme dosyası" gibi sistemin kendi ayırdığı alanlar ekleniyor. Bunlar gereksiz değil; sadece hesaba katmadığınız için diski dolduran gizemli boşluk gibi görünüyorlar.
Silmeye başlamadan önce ölçmek gerekiyor. Klasörleri tek tek gezmek yerine disk haritası çıkaran bir araç kullanmak çok daha hızlı sonuç verir. WinDirStat, WizTree veya TreeSize gibi programlar tüm sürücüyü tarayıp klasörleri boyutuna göre sıralar; hangi klasörün 40 GB yediğini birkaç saniyede görürsünüz. macOS'ta Depolama Yönetimi penceresi, Linux'ta ise baobab (Disk Kullanım Analizcisi) aynı işi görür.
Windows'ta Ayarlar > Sistem > Depolama ekranı da kategori bazlı bir özet verir: Uygulamalar, Geçici dosyalar, Belgeler, Diğer. Kabaca yön bulmak için yeterlidir, ama tekil dev dosyaları bulmakta harita araçları kadar iyi değildir.
Temizlik için birbirinden farklı dört yaklaşım var. Hepsi aynı işi yapmıyor:
| Yöntem | Ne yapar | Tipik kazanç | Risk | Kime uygun |
|---|---|---|---|---|
| Disk Temizleme / Depolama Duyarlığı (yerleşik) | Geçici dosya, önbellek, Geri Dönüşüm Kutusu, güncelleme kalıntıları | 2-20 GB | Çok düşük | Herkes, ilk adım olarak |
| Disk harita aracı (WizTree, TreeSize) | Yer kaplayanı gösterir, silme kararı sizde | Değişken, çoğu zaman en yüksek | Orta (yanlış silme) | Ne sildiğini bilmek isteyen |
| Kopya dosya bulucu (dupeGuru vb.) | Aynı içerikli dosyaları eşleştirir | Fotoğraf/müzik arşivi olanda yüksek | Orta | Arşivi dağınık olanlar |
| "Hepsi bir arada" temizleyiciler | Önbellek + kayıt defteri + eklenti temizliği | Yerleşik araçtan biraz fazla | Yüksek olabilir | Gerekli değil, dikkatli kullanın |
Kayıt defteri temizleyicileri konusunda net olalım: Ölçülebilir bir hız kazancı sağlamazlar, buna karşılık yanlış bir kayıt silindiğinde programlar açılmaz hale gelebilir. Yer kazanma amacıyla o kısma hiç dokunmayın.
Güvenle silinebilecekler: Geri Dönüşüm Kutusu içeriği, indirilen kurulum dosyaları (.exe, .msi, .dmg, .iso), tarayıcı önbelleği, Temp klasörü içeriği, Windows Update önbelleği, eski sistem geri yükleme noktaları (en yenisi hariç), Windows.old klasörü (yükseltmeden memnunsanız).
Dokunulmaması gerekenler: Program Files ve AppData altındaki klasörleri elle kurcalamak; pagefile.sys ve hiberfil.sys dosyalarını doğrudan silmeye çalışmak (bunlar ancak sistem ayarlarından kapatılır); adını tanımadığınız sistem klasörleri.
Emin olmadığınız bir klasörü silmek yerine önce başka bir sürücüye taşıyın. Bir hafta sorun çıkmazsa gerçekten silin.
Yüklü program listesini boyuta göre sıraladığınızda genelde iki sürpriz çıkar: Yıllardır açmadığınız bir oyun ve unutulmuş bir geliştirme aracı. Kaldırmadan önce şunu sorun: Son üç ayda açtım mı? Cevap hayırsa gitmesinde sakınca yok, gerekirse yeniden kurulur.
Ayrıca yer kaplamasa bile sistemi yavaşlatan bir grup program var: Açılışta kendini başlatanlar. Disk temizliğiyle birlikte başlangıç programlarını gözden geçirmek, "bilgisayar yavaşladı" şikâyetinin ikinci yarısını çözer. Tarayıcı önbelleğini boşaltırken de tarayıcı hızlandırma tarafındaki eklenti temizliğini aynı oturuma sıkıştırmak mantıklı olur.
Kişisel arşiv büyüdükçe silmek çözüm olmaktan çıkar. Burada üç seçenek var: harici disk, bulut depolama veya ikisinin birlikte kullanımı. Bulut tarafında dikkat edilecek nokta, masaüstü istemcilerinin varsayılan olarak tüm dosyaları yerel diske indirmesi. "İsteğe bağlı dosyalar" veya "yalnızca çevrimiçi tut" ayarını açtığınızda arşiv bulutta kalır, disk boşalır. Çoğu kişide tek başına bu ayar 30-50 GB geri kazandırır.